Uroczystość poświęcenia nagrobka na mogile zbiorowej w Chojnicach

Zastępca Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej oraz Burmistrz Miasta Chojnice zapraszają na uroczystość poświęcenia nagrobka na mogile zbiorowej około 700 cywilnych ofiar niemieckich zbrodni wojennych, zamordowanych w masowych egzekucjach.

30 stycznia 2026  11:46

Wydarzenie to jest częścią obchodów 106. rocznicy powrotu Chojnic do Ojczyzny.   |  fot. IPN

Jesienią 1939 r. oraz w styczniu 1945 r., które 2 września 2024 r. zostały pochowane na Cmentarzu Wojennym w Chojnicach. Uroczystość odbędzie się w dniu 31 stycznia 2026 r. o godz. 12:10 na Cmentarzu Ofiar Zbrodni Hitlerowskich przy Pomniku Orła Białego (ul. Gdańska w Chojnicach). Jesienią 1939 roku, po zajęciu Pomorza przez wojska niemieckie, rozpoczęła się zaplanowana akcja eksterminacyjna polskiej ludności cywilnej, znana jako Niemiecka Zbrodnia Pomorska.

W ponad czterystu miejscowościach regionu mordowano przedstawicieli lokalnych elit, duchowieństwo, urzędników państwowych, nauczycieli, rzemieślników, rolników, a także osoby chore i bezbronne. Zbrodni dokonywały niemieckie formacje policyjne, oddziały SS oraz paramilitarne jednostki Selbstschutzu. Szacuje się, że ofiar było od dwudziestu do czterdziestu tysięcy. Także okolice Chojnic stały się miejscem masowych egzekucji. Niemcy wykorzystali istniejące tu polowe umocnienia Wojska Polskiego, przygotowane latem 1939 roku na wypadek wojny.

Rowy strzeleckie, które miały bronić granic, zamieniono w doły śmierci. To tutaj rozstrzeliwano cywilów – kobiety i mężczyzn, młodych i starszych, w tym również pensjonariuszy Krajowego Zakładu Opieki Społecznej w Chojnicach. Do kolejnej fali zbrodni doszło pod koniec stycznia 1945 roku. Do Chojnic dotarły wówczas kolumny więźniów ewakuowanych z więzienia Gestapo w Bydgoszczy. W ciągu kilku dni wszyscy zostali zamordowani w Dolinie Śmierci. Ich ciała palono na prowizorycznych stosach, próbując zatrzeć ślady popełnionych zbrodni. 

Prawda o tych wydarzeniach zaczęła wracać dzięki badaniom prowadzonym od 2020 roku. W latach 2021–2024 prokurator Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Gdańsku, we współpracy z zespołami archeologów, antropologów, genetyków i specjalistów z zakresu broni palnej, przeprowadził na terenie Doliny Śmierci szeroko zakrojone prace poszukiwawcze i ekshumacyjne. Ich efektem było odnalezienie pięciu masowych mogił oraz wydobycie szczątków ponad siedmiuset osób.

Wraz z nimi odnaleziono tysiące przedmiotów należących do ofiar: obrączki, medaliki, krzyżyki, zegarki, okulary, fragmenty odzieży. Znaleziono również setki łusek i pocisków z broni używanej przez niemieckie formacje wojskowe i policyjne. 2 września 2024 roku szczątki odnalezionych ofiar zostały pochowane na cmentarzu wojennym w Chojnicach. Uroczystość poświęcenia nagrobka stanowi domknięcie jednego z najważniejszych etapów tej wieloletniej drogi – od anonimowej mogiły, przez badania i ekshumacje, po godne upamiętnienie.

Artur Chomicz Asystent prasowy oddziału IPN w Gdańsku